Każdy z nas już od samego urodzenia jest pacjentem. Od czasu do czasu korzystamy z pomocy lekarza, pielęgniarki, szpitala czy przychodni. Warto wiedzieć, że podczas leczenia nie jesteśmy bezbronni. Mamy swoje prawa, które chronią naszą godność, bezpieczeństwo i prywatność. Ich znajomość pomaga w spokojnym i świadomym korzystaniu z opieki zdrowotnej.

W Polsce prawa  te są zawarte w Ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. (Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r.  z późn.zm.) Ustawa określa, co nam przysługuje i gdzie można szukać pomocy jeżeli prawa nasze są łamane.

Jakie są najważniejsze prawa pacjenta ?

•       Prawo do informacji.

Masz prawo wiedzieć, co Ci dolega, jakie badania są wykonywane i jakie leczenie proponuje lekarz. Jeśli coś jest niezrozumiałe – masz prawo prosić o wytłumaczenie w prosty sposób. Lekarz ma obowiązek odpowiedzieć spokojnie i jasno.

• Masz także prawo odmówić leczenia – choć warto to wcześniej dokładnie omówić z lekarzem. Żadne badanie ani zabieg nie może być wykonany bez Twojej zgody (chyba, że zagrożone jest życie).
• Prawo do poszanowania godności i intymności.

Podczas badań, zabiegów czy rozmów z personelem medycznym powinna być zachowana Twoja prywatność. Masz prawo prosić, aby podczas badania nie było osób postronnych.

•       Prawo do dokumentacji medycznej.

Masz prawo wglądu do swojej dokumentacji medycznej – np. wyników badań, historii leczenia czy wypisu ze szpitala. Możesz poprosić o kopię dokumentów, bo one mogą przydać się przy konsultacjach z innymi lekarzami. Udostępnienie dokumentacji medycznej następuje  na prośbę osoby uprawnionej. Aby ją uzyskać musisz  złożyć wniosek do podmiotu leczniczego, z którego chciałbyś otrzymać dokumentację medyczną. W obowiązujących przepisach nie ma przewidzianej szczególnej  formy dla wniosku o uzyskanie dokumentacji medycznej, jednak często są przygotowane specjalne druki. Ustawa nie przewiduje również żadnej szczególnej formy dla samego upoważnienia do wydania wspomnianej dokumentacji. Podmiot leczniczy nie ma zatem prawa  wymagać, aby np. upoważnienie przedkładane przez pełnomocnika było potwierdzone urzędowo albo notarialnie.

• Prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej.

Przez dodatkową opiekę pielęgnacyjną rozumie się opiekę, sprawowaną  w szpitalu przez osobę bliską pacjentowi, polegającą na pomocy  i wsparciu osoby chorej w  niektórych czynnościach  np. mycie, karmienie, spacery. Nie polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych.

Pamiętaj, że osoba sprawująca  dodatkową opiekę pielęgnacyjną zobowiązana jest do bezwzględnego przestrzegania  Regulaminu odwiedzin w zakładzie leczniczym,  m.in – sprawowania opieki w sposób, który nie zakłóci rytmu pracy personelu medycznego ani spokoju i bezpieczeństwa innych pacjentów;

– bezwzględnego stosowania się do poleceń personelu medycznego i ewentualnych

– ograniczeń możliwości opieki wynikających ze względów sanitarno-epidemiologicznych,

– niezakłócania pobytu innych pacjentów przebywających na sali.

Przez dodatkową opiekę pielęgnacyjną sprawowaną w podmiocie leczniczym, nad pacjentem małoletnim lub posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,   rozumie się również prawo do pobytu opiekuna wraz z pacjentem.  Z tym, że wówczas podmiot leczniczy  ma prawo naliczyć koszty pobytu.

•       Prawo do opieki duszpasterskiej.

Jeśli przebywasz w szpitalu, możesz poprosić o kontakt z duchownym swojego wyznania. Szpital ma obowiązek umożliwić Ci taką wizytę.

•       Prawo do złożenia skargi.

Jeśli uważasz, że Twoje prawa zostały naruszone – np. lekarz był nieuprzejmy, nie poinformował Cię o leczeniu lub nie udostępniono Ci dokumentacji – możesz złożyć skargę.
Skargę można przesłać do:

• Rzecznika Praw Pacjenta,
• Dyrekcji szpitala lub przychodni,
• Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).

Rzecznik Praw Pacjenta – to urząd, do którego każdy może zwrócić się po wsparcie lub poradę. Pracownicy biura Rzecznika  mają za zadanie udzielać informacji i wyjaśnić jakie kroki można podjąć w konkretnej sytuacji. Rzecznik pomaga wszystkim pacjentom bezpłatnie.

Jest dostępna nawet bezpłatna infolinia Rzecznika Praw Pacjenta: 800 190 590.

Kilka praktycznych rad dla seniorów:

Zapisz ważne telefony (np. lekarza rodzinnego, Rzecznika Praw Pacjenta, bliskich).
Na wizytę u lekarza zabierz listę przyjmowanych leków i wcześniejsze wyniki badań.

Nie bój się zadawać pytań – masz do tego pełne prawo.
Jeśli masz trudności ze zrozumieniem lekarza, możesz poprosić, by informację powtórzył lub zapisał.
Warto wskazać osobę z rodziny, która może reprezentować Cię w sprawach zdrowotnych – tzw. pełnomocnika medycznego.

Pamiętaj!

Znajomość swoich praw nie oznacza konfliktu z lekarzem – to po prostu sposób na bezpieczne, spokojne i świadome leczenie. Masz prawo do informacji, do godności i do szacunku.
Podstawa prawna: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581),